Een nicht van me uit Suriname zei ooit: “Jij hebt makkelijk praten met jouw bordeaux boekje”. Ze bedoelde mijn paspoort, waarvan ik onbewust dacht dat het me de vrijheid gaf om uit te spreken hoe het beter kon in mijn geboorteland. Het was een subtiele les in het verschil tussen betweten en beter weten. Inmiddels weet ik beter, maar weet ik nog steeds niet wat vrijheid precies betekent. Ondertussen word ik me steeds meer bewust van mijn bevoorrechte positie. Iets waar mijn bordeaux boekje symbool van is. Een symbool wat de illusie wekt dat ik kan gaan en staan waar ik wil. Een illusie die ik soms verwar met vrijheid.
In tijden van crisis lijkt alles diffuus te worden. Terwijl we van land naar land trekken, betrap ik mezelf er steeds vaker op dat ik me afvraag: horen we hier nog bij? Is dit Europa, de EU, of alleen het Schengengebied? Is dit land lid van de NAVO? Kan ik hier met euro’s betalen? Moet ik me zorgen maken wanneer veel Russische, Servische of Palestijnse vlaggen het straatbeeld vullen? Wat betekent dat allemaal voor het gevoel van vrijheid?
De grenscontroles in Duitsland en Noorwegen had ik vorig jaar niet verwacht binnen het Schengengebied, maar inmiddels zijn ze er wel. Aan de buitengrenzen, zoals in Polen, had ik ze verwacht, maar niet zo intensief. Migratiestromen vanuit Belarus creëren daar nieuwe realiteiten voor de hele EU. Te veel mensen die hopen op datzelfde bordeaux boekje denk ik dan. Dat gaan en staan waar je wil geen synoniem voor vrijheid is, leert het veranderende klimaat ons ook. Overstromingen in Tsjechië, Oostenrijk, Polen en Bosnië & Herzegovina zetten het ongemak van onze deroutering in perspectief. Eerder was de hitte die we ervoeren aan de Noorse kust heerlijk, maar achteraf voelde het ongepast zo boven de poolcirkel. Het mooie weer volgen klonk ons als vrijheid in de oren, nu resoneert het minder.
In de Balkan voel ik dat ik niet de enige ben die op zoek is naar de betekenis van vrijheid. Het is geen oorlog, maar vrede is het ook niet [1]. Zoals ik geloof dat gezondheid meer is dan de afwezigheid van ziekte, zo geloof ik inmiddels ook dat vrede meer is dan de afwezigheid van oorlog. Terwijl wij van onze ‘vrijheid’ genieten, staan collega’s op missies om te beschermen wat ons dierbaar is. En dat op slechts een paar kilometer van waar wij ’s ochtends een kop koffie drinken, een bergwandeling maken of een duik in de rivier nemen. Het is moeilijk om ons gelukzalige gevoel te vertalen naar vrijheid, terwijl om ons heen zoveel verandert.
Want ondanks dat het me niet lukt om het concept vrijheid te doorgronden, kan ik wel stellen dat ik geluk ervaar. Geluk wat voortkomt uit de keuzes die we maken en de uitdagingen van het leven die we overwinnen. Vrijheid en geluk zijn relatief, want ik ben bevoorrecht dat ik deze keuzes kan maken. Ik koester mijn bordeaux boekje daarbij en denk regelmatig aan de subtiele les van mijn nicht.
[1] Quote uit de toespraak van minister Brekelmans bij perspresentatie Defensienota 2024 – 05 september 2024, gebruikt in deze analyse van De Correspondent.
Op de hoogte blijven van onze nieuwste blogs?
Schrijf in | Bevestig mail | Controleer spam
